پسرش احمد بن حسن بن فضل ، اسحق بن ابراهيم موصلى ، جاحظ ، موسى بن يحيى بن خالد برمكى ، و هرثمة بن اعين نقل كرده‌اند ، ولى اين روايات عمدتا از دو تن نقل شده است : يكى عمر بن ازرق ( در تاريخ آل برمك ، مجموعهء شفر : عبد الرزاق ) كرمانى مكنّى به ابو جعفر يا ابو حفص ؛ و ديگرى ابو القاسم محمد بن غسان كه بسيارى از روايات تاريخى - داستانى برمكيان به او باز مىگردد . هريك از اين دو ، اخبار برمكيان را از كسانى گرفته و نقل كرده‌اند كه از نزديكان و نديمان و وابستگان آنها بوده‌اند . ابن ازرق كرمانى براى ما تا حدى شناخته شده است . چه او در زمرهء كسانى است كه طبرى روايات مربوط به هادى و هارون عباسى و يحيى برمكى را از او گرفته « 1 » است . ابن خلكان « 2 » از ابو حفص كرمانى به عنوان كاتب عمرو بن مسعده ، كه خود روزگارى كاتب جعفر برمكى و سپس از كاتبان برجسته مأمون بود ، ياد كرده است . از همين گزارش معلوم مىشود كه او با ابو عبد الله مارستانى و ابن زيّات و تعدادى ديگر از رجال عباسى معاشرت و رابطه داشته و به همين سبب است كه در روايات خويش از آنها نيز نقل كرده است . گفته‌اند ابن ازرق كتابى در تاريخ برمكيان داشته است . به گزارش ابن عساكر « 3 » ، صولى صاحب كتاب الوزراء ، اثر ابن ازرق موسوم به اخبار البرامكه و فضائلهم را در دست داشته و از آن نقل مىكرده است . ابن عساكر همچنين در نقل روايات مربوط به خالد بن برمك و روابط او با محمد بن على و ابراهيم بن محمد عباسى عمدتا بر ابن ازرق تكيه داشته است . چنان كه جهشيارى هم از ابن ازرق به عنوان راوى اخبار فضل بن يحيى ياد كرده است « 4 » . ابن ازرق گويا بعضى از مشايخ دعوت عباسى را هم ديده بوده « 5 » و از اينجا معلوم مىشود كه از اواخر سدهء دوم تا اواسط سدهء سوم هجرى مىزيسته است . با اين همه از زندگى او اطلاعى در دست نيست . تعداى از راويان او در اخبار برامكه هم ناشناخته‌اند ، ولى بعضى از مهمترين راويانش را مىشناسيم مانند محمد بن يحيى بن خالد برمكى كه ماجراى سركوب برمكيان جان سالم به در برد و ظاهرا به خدمت عباسيان درآمد و بسيارى از روايات مربوط به برمكيان از او نقل شده است « 6 » ؛ اسحق بن ابراهيم موصلى از

--> ( 1 ) . طبرى ، 8 / 207 - 210 ، 242 ، 299 . ( 2 ) . وفيات ، 5 / 195 . ( 3 ) . تاريخ دمشق ، 5 / 413 ؛ تهذيب ، 25 - 31 . ( 4 ) . الوزراء و الكتاب ، 208 . ( 5 ) . عباس ، شذرات . . . ، ص 11 . ( 6 ) . مثلا : طبرى ، 8 / 208 ، 210 ؛ جهشيارى ، 148 ، 186 ، 192 ، 34 - 235 .